تشریح
د ژوند ښوونځی – لومړی ټوک
«د ژوند ښوونځی» د انسان د ژوند د لارې یو عملي او ټولنیز لارښود دی. دا کتاب انسان له خپل ځان څخه پیلوي او ګام په ګام یې له ماشومتوب، ځوانۍ او کورني ژوند څخه تر ګاونډ، ټولنې، دولت او اساسي قانون پورې له خپلو حقونو، دندو او مسؤلیتونو سره اشنا کوي.
د کتاب بنسټیز فکر دا دی چې سالمه ټولنه له سالم، پوه او مسؤل انسان څخه پیلېږي. که انسان خپل ځان، خپل ځای، خپل حقونه او خپل مسؤلیتونه ونه پېژني، له کورنۍ، ټولنې او دولت څخه د سالم نظام تمه هم ستونزمنه ده. له همدې امله کتاب لومړی انسان ته ورګرځي او پوښتنه کوي: زه څوک یم، په ژوند کې زما ځای څه دی او د ژوند په بېلابېلو پړاوونو کې کوم مسؤلیتونه لرم؟
انسان له ماشومتوبه تر زړښته د ژوند بېلابېل پړاوونه تېروي. په هر پړاو کې یې اړتیاوې، اړیکې، حقونه او مسؤلیتونه بدلېږي. ماشوم روزنې او لارښوونې ته اړتیا لري؛ ځوان د زده کړې، شخصیت جوړونې، راتلونکي او تصمیم نیولو له پوښتنو سره مخ کېږي؛ او بالغ انسان بیا د خپل شخصي ژوند ترڅنګ د کورنۍ، کار او ټولنې مسؤلیتونه هم پر غاړه اخلي.
له همدې امله «د ژوند ښوونځی» یوازې د یوې ځانګړې ډلې لپاره نه دی لیکل شوی. نارینه او ښځې، ځوانان او مشران، میندې او پلرونه، مېړونه او مېرمنې او د ټولنې نور غړي کولای شي د خپل ژوند له حالت سره تړلې موضوعات پکې ومومي.
کتاب له ځان پېژندنې څخه پیل کوي. انسان ته دا مهمه ده چې خپلې وړتیاوې، کمزورۍ، عادتونه، غوښتنې، تصمیمونه او د خپلو کړنو پایلې وپېژني. ځان پېژندنه یوازې دا نه ده چې انسان خپل نوم او شخصیت وپېژني؛ بلکې دا هم ده چې پوه شي په کوم حالت کې څه مسؤلیت لري او د خپلو انتخابونو پایلې څنګه ارزوي.
له فرد وروسته کورنۍ راځي. انسان په کورنۍ کې کله زوی یا لور وي، کله ورور یا خور، او وروسته کېدای شي مېړه، مېرمن، مور یا پلار شي. له هر ځای او رول سره ځانګړي حقونه او مسؤلیتونه تړلي دي. کتاب د کورنۍ اړیکې د متقابل احترام، همکارۍ، حق، مسؤلیت او سالم چلند له نظره څېړي.
د اولاد روزنه هم د کورنۍ له مهمو مسؤلیتونو څخه ده. ماشوم یوازې په خبرو نه روزل کېږي؛ هغه د کورنۍ له چلند، عادتونو، اړیکو او عملي بېلګو څخه هم زده کړه کوي. له همدې امله د یوې سالمې ټولنې لومړنی بنسټ تر ډېره په کورنۍ کې اېښودل کېږي.
خو د انسان ژوند د کور په دروازه کې نه ختمېږي.
کله چې انسان له خپل کور څخه بهر وځي، لومړی له ګاونډي سره مخامخ کېږي. ګاونډیتوب هم حقونه، حدود او مسؤلیتونه لري. له ګاونډ څخه وروسته کوڅه، کلی، ښار او پراخه ټولنه راځي. دلته انسان نور یوازې د خپلې کورنۍ غړی نه وي، بلکې د یوې لویې ټولنې غړی هم وي.
په ټولنیز ژوند کې د بل انسان د حق درناوی، سالم چلند، نظم، د عامه شتمنۍ ساتنه، همکاري، د اختلاف زغمل او د ګډ ژوند اصول اهمیت پیدا کوي. انسان نه شي کولای یوازې خپل حق وغواړي او خپل مسؤلیت له پامه وغورځوي؛ حق او مسؤلیت له یو بل سره تړلي دي.
«د ژوند ښوونځی» له فرد، کورنۍ او ګاونډ څخه تر پراخې ټولنې پورې د انسان دغه اړیکې تعقیبوي او بیا د وګړي او دولت اړیکې ته رسېږي.
دولت ولې رامنځته کېږي؟ د دولت اړتیا څه ده؟ د وګړي او دولت ترمنځ اړیکه څنګه تنظیمېږي؟ دولت د خلکو پر وړاندې کوم مسؤلیتونه لري او وګړی د دولت او ټولنې پر وړاندې کومې دندې لري؟ قانون ولې اړین دی او د قانون حاکمیت د خلکو په ورځني ژوند کې څه ارزښت لري؟
کتاب تر اساسي قانون پورې دا لړۍ تعقیبوي. اساسي قانون یوازې د حقوقي اصطلاحاتو مجموعه نه ده؛ بلکې د دولت د جوړښت، واکونو، بنسټونو او د وګړو د اساسي حقونو او مسؤلیتونو لپاره بنسټیز چوکاټ ټاکي. د یوه مسؤل وګړي لپاره د خپل هېواد د اساسي اصولو پېژندنه د ټولنیز او مدني پوهاوي یوه مهمه برخه ده.
په دې توګه کتاب فرد، کورنۍ، ګاونډ، ټولنه او دولت د جلا جلا نړۍ په توګه نه ګوري. دا ټول د یوې لړۍ کړۍ دي. انسان په همدې ټولو کړیو کې ژوند کوي او په هره کړۍ کې حقونه، دندې او مسؤلیتونه لري.
که فرد خپل مسؤلیت ونه پېژني، اغېز یې کورنۍ ته رسېږي. که کورنۍ خپل مسؤلیت په سمه توګه ترسره نه کړي، پایلې یې ټولنې ته وځي. او که په ټولنه کې د حق، مسؤلیت، قانون او ګډ ژوند پوهاوی کمزوری وي، د سالمو او قانونمنو بنسټونو جوړول هم ستونزمنېږي.
له همدې امله د «د ژوند ښوونځی» موخه یوازې دا نه ده چې لوستونکي ته ووایي څه ښه دي او څه بد دي. کتاب هڅه کوي انسان ته د ژوند په بېلابېلو حالتونو کې خپل ځای، حق، دنده او مسؤلیت ور وپېژني، څو لوستونکی وکولای شي د خپلو حالاتو او تصمیمونو په اړه په خپله فکر وکړي.
په کتاب کې د ځان پېژندنې ترڅنګ روزنه، زده کړه، شخصیت، کار، وخت، تصمیم نیونه، کورنۍ، د اولاد روزنه، خپلوي، ملګرتیا، ګاونډیتوب، ټولنیز چلند، د نورو حقونه، عامه مسؤلیت، قانون، دولت او د وګړي مدني مسؤلیتونه څېړل کېږي.
«د ژوند ښوونځی» په دوو ټوکو کې ترتیب شوی دی. «د ژوند ښوونځی – لومړی ټوک» د همدې پراخ مسیر لومړۍ برخه ده او دوهم ټوک د موضوعاتو او بحثونو دوام بشپړوي.
د کتاب موخه دا نه ده چې لوستونکی یې یوازې ولولي او پر المارۍ یې کېږدي. موخه دا ده چې د لوستلو پر مهال خپل ژوند هم ورسره پرتله کړي: زه خپل ځان څومره پېژنم؟ په کورنۍ کې زما ځای او مسؤلیت څه دی؟ له خپلوانو او ګاونډیانو سره څنګه چلند کوم؟ د نورو انسانانو کوم حقونه باید رعایت کړم؟ د ټولنې پر وړاندې څه مسؤلیت لرم؟ او د یوه وګړي په توګه له قانون او دولت سره زما اړیکه څه ده؟
د لیکوال موخه د داسې پوهاوي پیاوړتیا ده چې له فرد څخه پیل شي، په کورنۍ کې عملي بڼه واخلي، په ګاونډ او ټولنه کې پراخه شي او د مسؤل وګړي او قانونمندې ټولنې په جوړېدو کې ونډه واخلي.
وروستۍ هیله یوه سالمه، پوهه او مسؤله ټولنه ده؛ داسې ټولنه چې خلک یې خپل حقونه وپېژني، خپلې دندې او مسؤلیتونه ترسره کړي، د نورو حقونو ته درناوی وکړي او د پوهې، قانون او ګډ مسؤلیت له لارې د نړۍ له پرمختګ سره اوږه په اوږه حرکت وکړي.
نورې معتبرې سرچینې: د بشري حقونو نړیواله اعلامیه – ملګري ملتونه
لیکوال: انجنیر محمد انور درد من
کتنې
تر اوسه کومه کتنه نشته.